Câu hỏi của người dân: "Anh A (19 tuổi) và B (15 tuổi 8 tháng) quen nhau qua mạng xã hội. Sau một thời gian tìm hiểu, cả hai phát sinh tình cảm và yêu đương. Trong một lần đi chơi riêng, A và B tự nguyện quan hệ tình dục. Mối quan hệ của họ hoàn toàn không có sự ép buộc, đe dọa hay dùng vũ lực.
Tuy nhiên, khi gia đình B phát hiện sự việc và trình báo cơ quan công an, A bất ngờ bị điều tra về hành vi giao cấu với người dưới 16 tuổi. Điều khiến nhiều người ngạc nhiên là B xác nhận mình hoàn toàn tự nguyện và không?
Luật sư tư vấn: Trong thực tế, rất nhiều người cho rằng chỉ khi có hành vi ép buộc, cưỡng ép hoặc dùng vũ lực thì mới bị xử lý hình sự về các tội xâm phạm tình dục. Tuy nhiên, đây là một quan niệm chưa chính xác. Pháp luật hình sự Việt Nam đặt ra cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và người chưa thành niên. Vì vậy, ngay cả khi người dưới 16 tuổi đồng ý hoặc chủ động quan hệ tình dục thì trong nhiều trường hợp, người còn lại vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Bài viết dưới đây Công ty Luật Tân Cảng sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành để giúp người dân hiểu rõ khi nào hành vi quan hệ tình dục tự nguyện với người dưới 16 tuổi cấu thành tội phạm và khi nào không bị xử lý hình sự.
Giao cấu được hiểu như thế nào?
Dưới góc độ pháp lý hình sự, thuật ngữ "giao cấu" là một trong những căn cứ quan trọng để định tội danh đối với các nhóm tội xâm hại tình dục. Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự, khái niệm này được giải thích rõ như sau:
“1. Giao cấu quy định tại khoản 1 Điều 141, khoản 1 Điều 142, khoản 1 Điều 143, khoản 1 Điều 144 và khoản 1 Điều 145 của Bộ luật Hình sự là hành vi xâm nhập của bộ phận sinh dục nam vào bộ phận sinh dục nữ, với bất kỳ mức độ xâm nhập nào.
Giao cấu với người dưới 10 tuổi được xác định là đã thực hiện không phụ thuộc vào việc đã xâm nhập hay chưa xâm nhập.”
Từ khái niệm trên ta kết luận rằng để hiểu giao cấu là thế nào ta làm rõ hai khía cạnh đặc thù:
Thứ nhất là về thời điểm hoàn thành tội phạm: Tội phạm được xác định là hoàn thành ngay khi có sự "xâm nhập" xảy ra, bất kể việc người thực hiện hành vi đã xuất tinh hay chưa, hoặc có để lại hậu quả sinh học nào khác hay không.
Thứ hai là về ngoại lệ độ tuổi: Đối tượng được pháp luật bảo vệ đặc biệt là người dưới 16 tuổi. Bộ luật Hình sự phân chia thành nhiều nhóm tuổi khác nhau để áp dụng chế tài tương ứng. Tuy nhiên đối với trường hợp nạn nhân là người dưới 10 tuổi, điều luật đưa ra một nguyên tắc nghiêm khắc hơn: hành vi giao cấu được xác định là đã thực hiện mà không phụ thuộc vào việc đã xâm nhập hay chưa xâm nhập, chỉ cần có đủ căn cứ chứng minh ý chí và hành vi nhằm mục đích giao cấu của thủ phạm.
Hai bên tự nguyện quan hệ có bị xử lý hình sự không?
Câu trả lời là "có thể có". Việc có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố: độ tuổi của người tham gia quan hệ tình dục, yếu tố tự nguyện. Nhiều người nhầm tưởng rằng nếu người dưới 16 tuổi đồng ý thì sẽ không phạm tội. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam cho rằng người dưới một độ tuổi nhất định chưa đủ khả năng nhận thức đầy đủ hậu quả của hành vi tình dục nên vẫn cần được bảo vệ đặc biệt.
Căn cứ theo Điều 145 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi như sau:
“Điều 145. Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi
1. Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 142 và Điều 144 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm:
a) Phạm tội 02 lần trở lên;
b) Đối với 02 người trở lên;
c) Có tính chất loạn luân;
d) Làm nạn nhân có thai;
đ) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
e) Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
b) Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội.
4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”.
Theo đó, người đủ 18 tuổi trở lên mà giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi mặc dù trên cơ sở tự nguyện nhưng vẫn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.Tùy thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi mà người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng với các khung hình phạt được quy định tại Điều 145 nêu trên.
Trường hợp người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi
Đây là trường hợp thường gặp nhất trên thực tế.
Theo quy định của pháp luật, người nào từ đủ 18 tuổi trở lên mà giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điểm đặc biệt là: Không yêu cầu phải có yếu tố cưỡng ép; Không yêu cầu phải có hành vi dùng vũ lực; Không yêu cầu nạn nhân chống cự.
Nói cách khác, dù hai bên yêu nhau thật sự, tự nguyện quan hệ và không có bất kỳ sự ép buộc nào thì người đã thành niên vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, mọi hành vi giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi đều bị coi là phạm tội hiếp dâm, bất kể nạn nhân có tự nguyện hay không.
Do đó, trong nhiều trường hợp, dù nạn nhân hoàn toàn tự nguyện thì người thực hiện hành vi vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trường hợp người dưới 13 tuổi
Đây là nhóm được bảo vệ ở mức cao nhất. Nếu một người thực hiện hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi thì về nguyên tắc sẽ bị xử lý về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Trong trường hợp này: Không cần chứng minh có ép buộc hay không;Không cần chứng minh nạn nhân có đồng ý hay không;Không cần xem xét yếu tố tự nguyện. Chỉ cần xác định có hành vi quan hệ tình dục với người dưới 13 tuổi là đã có thể cấu thành tội phạm.
“Điều 142. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:
a) Dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ;
b) Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:
a) Có tính chất loạn luân;
b) Làm nạn nhân có thai;
c) Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
d) Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;
đ) Phạm tội 02 lần trở lên;
e) Đối với 02 người trở lên;
g) Tái phạm nguy hiểm.
3.[56] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình:
a) Có tổ chức;
b) Nhiều người hiếp một người;
c) Đối với người dưới 10 tuổi;
d) Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
đ) Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội;
e) Làm nạn nhân chết hoặc tự sát.
4. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”
Vì sao sự tự nguyện của người dưới 16 tuổi không làm mất tính chất tội phạm?
Nhiều người đặt câu hỏi: "Nếu cả hai đều đồng ý thì tại sao vẫn phạm tội?"
Lý do là pháp luật xác định người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi vẫn là trẻ em theo cơ chế bảo vệ đặc biệt về tình dục. Ở độ tuổi này, các em chưa có sự phát triển đầy đủ về: Tâm sinh lý; Khả năng đánh giá hậu quả; Nhận thức pháp lý; Khả năng tự bảo vệ bản thân. Do đó, sự đồng ý của người dưới 16 tuổi không được xem là căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người đã thành niên. Đây là nguyên tắc được áp dụng phổ biến tại nhiều quốc gia nhằm bảo vệ trẻ em khỏi nguy cơ bị lợi dụng tình dục.
Điều kiện để cấu thành tội giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Để xác định một người có phạm tội hay không, cơ quan điều tra thường xem xét các yếu tố sau:
Thứ nhất, độ tuổi của nạn nhân. Người bị hại phải: Từ đủ 13 tuổi; Chưa đủ 16 tuổi. Tuổi được xác định theo giấy khai sinh, căn cước công dân hoặc tài liệu hộ tịch hợp pháp khác.
Thứ hai, độ tuổi của người thực hiện hành vi. Người phạm tội phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Nếu cả hai đều là người chưa thành niên thì việc xử lý sẽ được xem xét theo các quy định khác và đánh giá cụ thể từng trường hợp.
Thứ ba, có hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác. Chỉ cần có căn cứ xác định hành vi quan hệ tình dục đã xảy ra là có thể xem xét trách nhiệm hình sự.
Thứ tư, không thuộc trường hợp hiếp dâm. Nếu có yếu tố dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ thì hành vi có thể bị xử lý theo tội danh nghiêm trọng hơn là hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Căn cứ: Điều 142 và Điều 145 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017
Hai người cùng là học sinh yêu nhau và tự nguyện quan hệ thì sao?
Đây là trường hợp cần phân biệt rõ.
Nếu cả hai đều chưa đủ 18 tuổi thì chưa chắc đã cấu thành tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi. Bởi điều luật này chủ yếu áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên. Tuy nhiên, tùy từng độ tuổi cụ thể và tính chất hành vi, cơ quan chức năng vẫn có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo các quy định khác nếu có căn cứ. Do đó, cần đánh giá riêng từng trường hợp.
Gia đình nạn nhân đồng ý hoặc xin bãi nại thì có hết tội không?
Nhiều người cho rằng nếu gia đình nạn nhân tha thứ hoặc làm đơn bãi nại thì vụ án sẽ được đình chỉ. Quan điểm này không chính xác. Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi là tội phạm xâm phạm trẻ em. Đây không phải trường hợp chỉ khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Vì vậy:Gia đình đồng ý không làm mất tính chất tội phạm; Đơn bãi nại không đương nhiên chấm dứt vụ án; Cơ quan điều tra vẫn có thể khởi tố nếu có đủ căn cứ.
KẾT LUẬN:
Hành vi giao cấu với người dưới 16 tuổi, dù hai bên hoàn toàn tự nguyện, vẫn cấu thành tội phạm hình sự. Pháp luật Việt Nam bảo vệ tuyệt đối quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi, không thừa nhận sự đồng thuận của họ có giá trị pháp lý trong quan hệ tình dục. Người thực hiện hành vi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự, mức hình phạt tùy thuộc vào độ tuổi của nạn nhân.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Trên đây là những phân tích của Công ty Luật Tân Cảng về hai bên tự nguyện quan hệ, liệu có phạm tội giao cấu với người dưới 16 tuổi. Để được tư vấn cụ thể hơn về các vấn đề pháp lý liên quan, cũng như được giải đáp các thắc mắc, được hỗ trợ rà soát hồ sơ pháp lý, đánh giá chứng cứ và xây dựng phương án giải quyết phù hợp khi gặp phải các vướng mắc pháp lý tương tự, quý khách hàng có thể liên hệ với Công ty Luật Tân Cảng qua thông tin bên dưới. Với đội ngũ Luật sư chuyên nghiệp và nhiều kinh nghiệm, Công ty Luật Tân Cảng luôn sẵn sàng lắng nghe những khó khăn và
đồng hành cùng quý khách hàng trong suốt quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật TNHH MTV Tân Cảng
Địa chỉ: Tầng 2, số 85, đường số 13, Khu dân cư Vạn Phúc 1, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0965 921 058
Email: luattancang@gmail.com
Website: luattancang.com