Câu hỏi của người dân: 22 giờ đêm, sau một cuộc nhậu cùng bạn bè, anh K bị lực lượng công an kiểm tra hành chính khi đang điều khiển xe máy trên đường. Trong cốp xe, công an phát hiện một con dao dài khoảng 35cm. Anh K giải thích đây là dao dùng để chặt dừa và thường xuyên mang theo khi đi làm vườn. Tuy nhiên, do không chứng minh được mục đích mang theo tại thời điểm kiểm tra, anh K phải làm việc nhiều giờ với cơ quan chức năng. nên anh thắc mắc Khi nào dao sinh hoạt bị xem là vũ khí?
Luật sư tư vấn: Trong đời sống hằng ngày, dao là vật dụng quen thuộc xuất hiện trong hầu hết mọi gia đình. Từ dao gọt trái cây, dao làm bếp, dao chặt thịt cho đến các loại dao phục vụ sản xuất, lao động, những công cụ này được sử dụng phổ biến và hợp pháp.
Tuy nhiên, những năm gần đây, không ít vụ việc gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, thậm chí giết người lại xuất phát từ việc sử dụng các loại dao vốn được xem là công cụ sinh hoạt thông thường. Chính thực trạng này đặt ra một câu hỏi pháp lý quan trọng: "KHI NÀO DAO SINH HOẠT BỊ XEM LÀ VŨ KHÍ?"
Đây không chỉ là vấn đề mang tính học thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự của người sử dụng. Đặc biệt, các quy định mới về quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ đã có những thay đổi đáng chú ý, làm rõ hơn ranh giới giữa dao dùng trong đời sống và dao bị quản lý như vũ khí.
Bài viết dưới đây Công ty Luật Tân Cảng sẽ phân tích toàn diện các quy định pháp luật hiện hành, những điểm mới đáng lưu ý cũng như các rủi ro pháp lý mà người dân cần biết để tránh vi phạm.
Dao sinh hoạt là gì?
Hiện nay pháp luật không đưa ra một khái niệm riêng biệt mang tên "dao sinh hoạt".
Trên thực tế, đây là cách gọi phổ biến đối với các loại dao được sử dụng cho mục đích lao động, sản xuất hoặc sinh hoạt hằng ngày như: Dao làm bếp, dao gọt hoa quả, Dao chặt thực phẩm, Dao phục vụ nghề mộc, Dao phục vụ nghề nông,Dao dùng trong sản xuất thủ công…
Bản chất của các loại dao này là công cụ lao động hợp pháp. Người dân hoàn toàn có quyền sở hữu, mua bán và sử dụng trong phạm vi phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất thông thường. Việc một con dao có bị xem là vũ khí hay không không phụ thuộc hoàn toàn vào tên gọi của nó mà còn phụ thuộc vào: Đặc điểm cấu tạo; Tính năng sát thương; Mục đích sử dụng; Hoàn cảnh sử dụng thực tế.
Đây chính là điểm thường gây nhầm lẫn trong nhận thức của nhiều người.
Khái niệm dao là vũ khí quân dụng theo quy định pháp luật hiện hành
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, vũ khí quân dụng không chỉ bao gồm súng hoặc các phương tiện quân dụng. Khái niệm này được mở rộng đối với nhiều loại công cụ có khả năng gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe con người. Theo Điều 3 Luật quản lý vũ khí vật liệu nổ công cụ hỗ trợ năm 2024, vũ khí bao gồm nhiều nhóm khác nhau như:
Dao là vũ khí quân dụng bao gồm: Căn cứ điểm d, khoản 2, điều 2 và điểm b, khoản 4, điều 2 thì dao được xem là vũ khí khi :
“ 2. Vũ khí quân dụng bao gồm:
a) Súng cầm tay, súng vác vai, vũ khí hạng nhẹ, vũ khí hạng nặng, đạn sử dụng cho các loại vũ khí này; các loại bom, mìn, lựu đạn, ngư lôi, thủy lôi và vũ khí khác thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành, trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng khác theo quy định của Luật này;
b) Súng bắn đạn ghém, súng nén khí, súng nén hơi, đạn sử dụng cho các loại súng này thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành;
c) Vũ khí quy định tại điểm a khoản 4 Điều này trang bị cho lực lượng vũ trang nhân dân và các lực lượng khác theo quy định của Luật này để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội;
d) Súng săn, vũ khí quy định tại điểm a khoản 4, vũ khí quy định tại điểm a khoản 5 và dao có tính sát thương cao quy định tại khoản 6 Điều này sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật;
[…]”
“4. Vũ khí thô sơ bao gồm:
a) Kiếm, giáo, mác, thương, dao găm, lưỡi lê, đao, mã tấu, côn, quả đấm, quả chùy, cung, nỏ, phi tiêu thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành;
b) Dao có tính sát thương cao quy định tại khoản 6 Điều này sử dụng với mục đích để thực hiện hành vi phạm tội, gây rối, làm mất trật tự công cộng hoặc chống đối cơ quan, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, người thi hành công vụ, trừ trường hợp quy định tại điểm d khoản 2 Điều này.”
Như vậy không phải mọi con dao đều mặc nhiên trở thành vũ khí. Đây là điểm rất quan trọng cần được hiểu chính xác.
đáng chú ý: Dao có tính sát thương cao được quản lý như vũ khí
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của pháp luật hiện hành là việc tăng cường quản lý đối với các loại dao có khả năng sát thương lớn. Thực tế cho thấy nhiều vụ án mạng, cố ý gây thương tích hoặc chống người thi hành công vụ được thực hiện bằng dao tự chế hoặc các loại dao có kích thước lớn.Do đó, nhà làm luật đã bổ sung cơ chế quản lý chặt chẽ hơn đối với nhóm công cụ này.Điểm mới nằm ở việc không chỉ căn cứ vào tên gọi của vật dụng mà còn đánh giá dựa trên khả năng gây sát thương thực tế.
Danh mục dao có tính sát thương cao được xem là vũ khí từ 01/01/2025
Tại Phụ lục 5 ban hành kèm theo Thông tư 75/2024/TT-BCA của Bộ trưởng Bộ Công an, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, đã quy định Danh mục dao có tính sát thương cao như sau:
Khi nào dao sinh hoạt không còn là dao sinh hoạt?
Đây là vấn đề được người dân quan tâm nhất. Về nguyên tắc, một con dao làm bếp trong gia đình vẫn là công cụ lao động hợp pháp. Tuy nhiên, giá trị pháp lý của nó có thể thay đổi khi xuất hiện các yếu tố khác.
Trường hợp thứ nhất: Thay đổi mục đích sử dụng một con dao thái thịt trong nhà bếp là công cụ sinh hoạt. Nhưng nếu người sử dụng mang dao đi giải quyết mâu thuẫn cá nhân, đe dọa người khác hoặc tham gia đánh nhau thì con dao đó sẽ trở thành công cụ phạm tội. Trong quá trình tố tụng hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xác định đây là hung khí nguy hiểm.
Trường hợp thứ hai: Thay đổi địa điểm và hoàn cảnh mang theo Mang dao phục vụ công việc là chuyện bình thường. Tuy nhiên, việc mang theo dao tại: Quán nhậu; Nơi công cộng; Khu vực đông người; Địa điểm đang xảy ra mâu thuẫn.
Có thể khiến cơ quan chức năng đặt nghi vấn về mục đích sử dụng. Khi đó người mang dao có thể phải giải trình lý do hợp lý.
Trường hợp thứ ba: Dao được cải tạo hoặc tự chế Nhiều trường hợp người sử dụng: Mài sắc bất thường; Gắn thêm cán; Kéo dài lưỡi dao; Chế tạo theo hướng tăng khả năng sát thương. Lúc này dao có thể không còn được xem là công cụ sinh hoạt đơn thuần.
Dao và khái niệm "hung khí nguy hiểm" trong Luật Hình sự
Trong thực tiễn xét xử, thuật ngữ được sử dụng nhiều hơn không phải là "vũ khí" mà là "hung khí nguy hiểm".Đây là yếu tố xuất hiện trong nhiều tội danh như: Cố ý gây thương tích; Giết người; Gây rối trật tự công cộng; Chống người thi hành công vụ.
Tại tiểu mục 3.1 Mục 3 Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP hướng dẫn: “Dùng hung khí nguy hiểm quy định tại điểm a khoản 1 Điều 104 của BLHS là trường hợp dùng vũ khí hoặc phương tiện nguy hiểm theo hướng dẫn tại các tiểu 2.1 và 2.2 mục 2 Phần I Nghị Quyết 02/2003/NQ-HDTP ngày 17.4.2003 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao để cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác”. Tại các tiểu mục 2.1 và 2.2 mục 2 của Nghị quyết 02/2003/NQ-HĐTP nêu trên đã hướng dẫn: “2.1. Vũ khí là một trong các loại vũ khí được quy định tại khoản 1 Điều 1 Quy chế quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (ban hành kèm theo Nghị định số 47/CP ngày 12.8.1996 của Chính phủ). 2.2. Phương tiện nguy hiểm là công cụ, dụng cụ được chế tạo ra nhằm phục vụ cho cuộc sống của con người (trong sản xuất, trong sinh hoạt) hoặc vật mà người phạm tội chế tạo ra nhằm làm phương tiện thực hiện tội phạm hoặc vật có sẵn trong tự nhiên mà người phạm tội có được và nếu sử dụng công cụ, dụng cụ hoặc vật đó tấn công người khác thì sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc sức khỏe của người bị tấn công.
a. Về công cụ, dụng cụ: Ví dụ: búa đinh, dao phay, các loại dao sắc, nhọn…
b. Về vật mà người mà người phạm tội chế tạo ra: Ví dụ: thanh sắt mài nhọn, côn gỗ…
c. Về vật có sẵn trong tự nhiên: Ví dụ: gạch, đá, đoạn gậy cứng, chắc, thanh sắt…”.
Như vậy nếu được sử dụng để tấn công người khác, các vật dụng này đều có thể trở thành hung khí nguy hiểm. Do đó, nhiều người lầm tưởng rằng "dao nhà bếp không phải vũ khí nên mang đi đâu cũng được" là nhận thức không chính xác.
Sử dụng dao gây thương tích sẽ đối mặt với trách nhiệm gì?
Khi dao được sử dụng để gây thương tích cho người khác, trách nhiệm pháp lý có thể rất nghiêm trọng. Tùy theo tính chất vụ việc, người vi phạm có thể bị:
Xử phạt vi phạm hành chính Áp dụng đối với các trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Truy cứu trách nhiệm hình sự Nếu gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác, người vi phạm có thể bị xử lý về Tội cố ý gây thương tích theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015. Đáng lưu ý, ngay cả khi tỷ lệ thương tật dưới 11%, người thực hiện hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu sử dụng hung khí nguy hiểm. Truy cứu về Tội giết người Trong trường hợp hành vi thể hiện ý thức tước đoạt tính mạng người khác, người phạm tội có thể bị xử lý về Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Khung hình phạt có thể lên đến tù chung thân hoặc tử hình.
KẾT LUẬN
Trong bối cảnh tình hình tội phạm sử dụng dao để thực hiện các hành vi bạo lực ngày càng gia tăng, pháp luật Việt Nam đang có xu hướng quản lý chặt chẽ hơn đối với các loại dao có khả năng sát thương cao. Tuy nhiên, không phải mọi con dao đều là vũ khí và cũng không phải cứ sở hữu dao là vi phạm pháp luật.
Ranh giới pháp lý giữa "dao sinh hoạt" và "vũ khí" không nằm hoàn toàn ở hình thức bên ngoài của con dao mà được xác định dựa trên đặc điểm cấu tạo, khả năng sát thương, mục đích sử dụng và hoàn cảnh thực tế. Một con dao trong căn bếp gia đình có thể là công cụ lao động bình thường, nhưng cũng có thể trở thành hung khí nguy hiểm khi được dùng để tấn công người khác.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Trên đây là những phân tích của Công ty Luật Tân Cảng về ranh giới pháp lý giữa "dao sinh hoạt" và "dao là vũ khí ": điểm mới từ góc nhìn quy định hiện hành. Để được tư vấn cụ thể hơn về các vấn đề pháp lý liên quan, cũng như được giải đáp các thắc mắc, được hỗ trợ rà soát hồ sơ pháp lý, đánh giá chứng cứ và xây dựng phương án giải quyết phù hợp khi gặp phải các vướng mắc pháp lý tương tự, quý khách hàng có thể liên hệ với Công ty Luật Tân Cảng qua thông tin bên dưới. Với đội ngũ Luật sư chuyên nghiệp và nhiều kinh nghiệm, Công ty Luật Tân Cảng luôn sẵn sàng lắng nghe những khó khăn và đồng hành cùng quý khách hàng trong suốt quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật TNHH MTV Tân Cảng
Địa chỉ: Tầng 2, số 85, đường số 13, Khu dân cư Vạn Phúc 1, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0965 921 058
Email: luattancang@gmail.com
Website: luattancang.com